“تفکر” در تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟

علی‌رغم پیشرفت‌های یک دهه‌ی اخیر در زمینه‌ی کامپیوترهای شخصی و نرم افزارهای تفکر سیستمی، یادگیری استفاده از این رویکرد به طور موثر، همچنان کاری دشوار باقی مانده است. بسیاری از افراد باهوش هنوز هم با پارادایم تفکر سیستمی، فرایند تفکر و متدولوژی آن درگیرند. استفاده از این نحوه‌ی اندیشیدن نیازمند پکیجی کامل از مهارت‌های تفکر است.

مانند یک بازیکن بسکتبال که هنگام پرتاب، بدون توجه خاص زنجیره‌ای از حرکات را ماهرانه انجام می‌دهد (مثل دربیل کردن بدون نگاه به توپ، دویدن، پریدن و پرتاب)، یک متفکر سیستمی هم ناخودگاه از مجموعه‌ مهارت هایی موقع اندیشیدن استفاده می‌کند. همانطور که یک بسکتبالیست هر مهارت را جداگانه تمرین کرده و نهایتا در کنار هم قرار می‌دهد، مهارت‌های سیستمی اندیشیدن نیز قابل یادگیری بصورت جداگانه هستند.

پیش از مطرح کردن این مهارت‌ها لازم است که فرایند چهار مرحله‌ای تکرار شونده مورد استفاده در تفکر سیستمی را بررسی کنیم. در این فرایند:

  1. ابتدا مسـئله را مشخص می‌کنیم.
  2. سپس فرضیاتی را برای توضیح مسئله می‌سازیم.
  3. و با استفاده از مدل‌ها این فرضیات را تست می‌کنیم (این مدل‌ها ممکن است مدل‌های ذهنی، قلم و کاغذی یا شبیه سازی کامپیوتری باشند).
  4. وقتی مطمئن شدیم که فرضیات اصلاح شده ما به خوبی عمل می‌کنند، آن را واضح و شفاف با دیگران مطرح می‌کنیم تا با یکدیگر تغییرات و اصلاحات را شروع کنیم.

وقتی حرف از مدل می‌زنیم منظور مفهومی است که معرف مجموعه‌ای از فرضیات تعریف شده به طور کاملا مشخص، درباره عملکرد عناصر دنیا است. البته فراموش نمی‌کنیم که همه  مدل‌ها اشتباهند. چرا که نماینده ناقصی از حقیقت هستند. با این حال برخی مدل‌ها بهتر هستند، چون به ما کمک می‌کنند که واقعیت را بهتر بشناسیم. در دنیای کسب و کار تمایل به این سمت است که مدل ها را (به خصوص مدل های کامپیوتری) تولیده کننده‌ی پاسخ های صحیح فرض کنند. اما از منظر تفکر سیستمی، مدل‌ها بیشتر تست کننده‌ی تئوری‌ها و فرضیات هستند.

در نهایت هر مدلی در حد کیفیت تفکر سازنده‌ی آن خوب و مفید است، که تفکر سیستمی و 7 مهارت پایه‌ی آن به افزایش این کیفیت کمک شایانی می‌کنند.

 

7 مهارت اساسی تفکر:

اگر فرآیند گفته شده را در پیش بگیریم متوجه می‌شویم که هر مرحله نیازمند مهارت‌های خاصی در اندیشیدن است. این هفت مهارت تفکر سیستمی که به یکدیگر نیز وابسته‌اند عبارتند از:

  1. تفکر دینامیک (پویا) (Dynamic thinking)
  2. تفکرسیستم به عنوان علت ( System as Cause Thinking)
  3. تفکر جنگل بین (Forest Thinking)
  4. تفکرعملیاتی ( Operational Thinking)
  5. تفکرحلقه بسته (Closed Loop Thinking)
  6. تفکر کمی (Quantitative Thinking)
  7. تفکر علمی (Scientific Thinking)

اولین مهارت (تفکردینامیک) به شما کمک خواهد کرد مشکلی که به دنبال حل آن هستید را پیدا کنید. دو مهارت بعدی (تفکر سیستم به عنوان علت و جنگل بین) لازم است تا جنبه هایی از مشکل که باید لحاظ شوند و میزان توجه به جزئیات هریک تعیین گردد. موارد چهارم،پنجم و ششم (تفکرهای عملیاتی، حلقه بسته و کمی) برای نشان دادن فرضیات یا مدل‌های ذهنی که به دنبال تست کردن آن‌ها هستیم کمک خواهند کرد. مهارت آخر (تفکر علمی) نیز برای تست مدل‌ها لازم خواهد بود.

هرکدام از این مهارت های اصلی تفکر سیستمی برای هدف خاصی نیاز است و چیزی منحصر بفرد را به تحلیل‌گر سیستم می‌دهد.

در مطلب بعدی به توضیح هر یک از مهارت‌های تفکر، نحوه ی ایجادشان و چگونگی عدم حضور هریک در تفکر سنتی می‌پردازیم.

 

سایر مطالب تفکر سیستمی:

  1. در سیستم پیچیده دینامیک بال پروانه طوفان به پا می‌کند
  2. هر سیستم یک مجموعه است و نه بالعکس
  3. هدف، روح نا پیدای سیستم
  4. مراقب کوه یخ سیستم‌ها باشیم
  5. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت اول)
  6. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت دوم)
  7. مثال‌هایی از مقاومت در برابر سیاست
  8. مقاومت علی سیاست: اشکال در سیستم یا سیاست؟
  9. بازخور (فیدبک): دستان پشت پرده سیستم‌ها
  10. وبسایت‌هایی برای مطالعه تفکر سیستمی
  11. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت اول)
  12. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت دوم)
  13. تفکر در زمینه‌ی تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟
  14. 7 مهارت اساسی اندیشیدن (ابزارهای تفکر سیستمی)
  15. تفکر سیستمی: چه چیزی؟ چرا؟ چه زمانی؟ کجا؟ وچطور؟
  16. تفکر سیستمی: نیاز رهبران برای رشد پایدار کسب و کار
  17. معرفی چند کتاب تفکر سیستمی
  18. مربی‌گری و تسهیل تفکر سیستمی در سازمان
  19. 6 گام سیستمی اندیشیدن در عمل
  20. چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟
  21. تفکر دینامیک (پویا) چیست؟
  22. ماتریس استقرار چشم انداز: چارچوبی برای تغییرات بزرگ
  23. از تفکر رویداد محور تا تفکر سیستمی
  24. کلیپ تفکر سیستمی
  25. مدل ذهنی چیست؟
  26. مدل های ذهنی و مدل‌سازی دینامیک سیستم ها
  27. معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب
  28. مسئولیت پذیری سازمانی : چطور جلوی یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های سازمانمان را بگیریم؟
  29. سطوح مسئولیت پذیری سازمانی : درمانی برای پدیده‌ای خطرناک در سازمان
  30. تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی
  31. استفاده از نمودارهای حلقه علیت برای شفاف کردن مدل ذهنی
  32. شناسایی تاخیر ؛ چطور در سازمان در فرصت کمتر کار بیشتری انجام دهیم
  33. چرا معضل ترافیک کلانشهرها ساخت اتوبان و بزرگراه نیست؟
  34. معرفی تفکر سیستمی به سازمان ؛ چطور دیگران را با خود همراه کنیم؟
  35. عشق در تفکر سیستمی [ویدئو]: مثالی عملی در زندگی روزانه
  36. تفکر سیستمی و سازمان ناب : چطور تویوتا نوسانات بازار را در خود حل کرد
  37. تفکر سیستمی و چاقی : چرا گرسنگی راه لاغر شدن نیست؟
  38. نقطه اهرمی چیست؟ 12 نوع آن از دید تفکر سیستمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *