تفکر دینامیک (پویا) چیست؟

اولین مهارت اندیشیدن در پارادایم تفکر سیستمی تفکر دینامیک (پویا) است. این مهارت در ابتدا می‌اید چرا که برای استفاده از 6 مهارت دیگر اندیشیدن به آن نیازمندیم (مطالعه مقاله 7 مهارت اساسی اندیشیدن). این نحوه اندیشه کمک می‌کند موضوع یا چالش خود را به شکل تصویری از عملکرد در مرور زمان ببینید. این تصویر باید بخشی‌هایی مربوط به گذشته و حال و یک یا چند مسیر هم برای آینده داشته باشد. بنابر این تفکر پویا در صدد خواهد بود که نشان دهد از کجا آمده‌اید و به کجا خواهید رفت.

با اینکه این مهارت یکی از ساده‌ترین‌ها در لیست هفت مهارت تفکر سیستمی برای تسلط یافتن است، به طور طبیعی در بسیاری افراد وجود ندارد؛ تفکر ایستا را در اطراف خود بیشتر می‌بینیم. برای تفکر ایستا نقطه شروع برای فهم تغییر همین حالاست؛ که موقعیت کنونی نام دارد. در این نحوه اندیشه تغییر به عنوان پرشی از شرایط کنونی به اهدف آینده خواهد بود، آن هم به صورت مستقیم.

به همین دلایل به طور معمول، روند گذشته که ما را به موقعیت حال حاضر رسانده و مسیر آینده از این موقعیت به شرایط آینده، توجه افراد را جلب نمی‌کند.

فواید تفکر دینامیک

چرا تسلط بر تفکر پویا الزامیست؟ پاسخ این سوال را با نگاهی به مشکلات مرتبط با نداشتن این مهارت و سپس بررسی فرص‌هایی که تفکر دینامیک برای بهبود عملکرد فراهم می‌کند، خواهیم داد.

افراد تمایل دارند در توصیف آنچه که در حال آزردن سازمان است، بر روی بحران‌های کنونی متمرکز شوند. حاشیه سود بسیار کم است، نرخ خروج از کار کارمندان بالا رفته و رضایت مشتری در حداقل ممکن است. در چنین شرایطی پیروزی” می‌شود بردن حاشیه سود به سطح بالاتر، کاهش نرخ خروج کارکنان و رساندن رضایت مشتری تا درجه‌ای مشخص. چنین نوع تمرکزی که ریشه در تفکر ایستا دارد دو مشکل اساسی دارد.

مشکل نخست در عبارت “رضایت مشتری در حداقل” است که هیچ چیزی درباره مسیری که تا رسیدن به این نقطه طی شده نمی‌دهد. همانطور که در نمودار بالا مشخص است، راه‌های متفاوتی تا رسیدن به این نقطه بحرانی وجود دارد.

اگر رهبران و مدیران بخواهند محرکی را ایجاد کنند که با موفقیت سیستم را از موقعیت کنونی به شرایط دلخواه آینده برساند، باید طبیعت روابطی را بررسی کنند که سیستم را به حالت جاری رسانده است (و احتمالا در آن جا نگهش خواهد داشت).

تفکر دینامیک به افراد کمک می‌کند با استفاده از تصویر گذشته روابط زیربنایی سازنده این تصویر را بیرون بکشند. بینشی که از چنین کنکاشی بدست می‌آید، راه ساخت محرکی را هموار می‌کند که با موفقیت اهرمی برای تغییر دلخواه در عملکرد می‌شود.

مشکل دوم در تفکر ایستا توجه کم به مسیر آینده در آن است. همانطور که در شکل نیز مشخص است افراد معمولا مسیر از “بحران کنونی” تا “موقعیت آینده” را خطی مستقیم می‌کشند. گویی بهبود و ارتقا با سرعتی ثابت و تنها در یک جهت صورت می‌گیرد.

فرضی که در پس چنین چنین تصویری قرار دارد “مهندسی کردن” پیشرفت است. که سیستم مکانیزمیست و می‌تواند تغییر را منفعلانه بپذیرد.برخلاف این کسانی که مهارت تفکر دینامیک را به کار می‌برند، به دقت شکل و مدت مسیر رو به جلو را در نظر می‌گیرند. فرض اولیه “سازمان به عنوان ارگانیزم” است (Organization as organism): سیستم هم به با تغییر هماهنگ می‌شود، هم در برابر آن تغییر می‌کند.

به همین خاطر مسیر آینده‌ای که توسط افراد با تفکر دینامیک ترسیم می‌شود طولانی و غیر خطی‌تر مواردیست که متفکرین ایستا رسم می‌کنند. همچنین معمولا یک قسمت بدتر پیش از بهتر هم دارند. که نشان‌دهنده این ایده است که برای بهبود یک موقعیت بایستی در ابتدا چیزی را سرمایه‌گذاری کنید.

تقویت تفکر دینامیک با الگوهای رفتار مرجع

مفیدترین ابزار برای تقویت مهارت تفکر پویا الگوی رفتار مرجع است (Reference Behavior Pattern: RBP)؛ نوعی نمودار رفتار در طول زمان. یک RBP نموداری در طول زمان از متغیریست که به نظر موضوع یا چالش بوجود آمده را بهتر از همه نشان می‌دهد.

ایجاد یک RBP در ابتدای هر تلاش برای بهبود عملکرد یا طراحی استراتژی، یکی از بهترین راه‌ها برای متمرکز کردن انرژی گروه است و در عین حال رویکرد تفکر دینامیک را نیز تشویق می‌کند. در زیر دو مثال برای استفاده موثر از این ابزار آمده است:

مثال اول: تیم‌های در سطح جهانی:

یک گروه از مدیران ارشد از یک گروه محصولات سخت‌افزاری در یک شرکت تکنولوژیک، به دنبال راه حلی برای مشکلات عملکرد در گروهشان بودند. در یک جلسه، به این توافق رسیدند که پاسخ در توسعه تیم‌های در سطح جهانی است. برای یافتن راه گروه باید به سوالات بسیاری جواب می‌داد.

  • چدر تیم‌های کنونی به این سطح نزدیک بودند؟
  • این سطح جهانی خود در طول زمان چگونه تغییر می‌کند؟
  • چنین تغییری چقدر زمان و هزینه خواهد برد؟

تا وقتی که گروه قادر نبود این چالش را به عنوان یک مشکل دینامیک (پویا) ببیند، کار غیر قابل حل بود.

سوالی که مدیران را بر آن داشت دینامیک فکر کنند این بود: چطور می‌فهمید که آیا تیم جهانی دارید (یا چه شاخص‌های عملکردی مشخص کننده این تیم‎ها هستند)؟ این پرسش باعث شد که گروه یک مجموعه از معیارهای عملیاتی را تعریف کند (مثل زمان چرخه‌های توسعه محصول، نرخ عیوب تولید، و …). این کار کمک می‌کند نموداری بر حسب زمان ترسیم کنند که یک روند تاریخی نمایان شود، وضعیت کنونی استخراج شود و روندهای آینده تصور گردد.

بینش حاصل از RBPها تیم را قادر ساخت به شکل غیر انتزاعی درباره محرک‌هایی که می‌توانستند در ارتقا عملکرد به کار گیرند، فکر کنند.

مثال دوم: درآمدهای در حال کاهش

مثال دوم مربوط به یک شرکت خدمات مالی است که در آن مقدار درآمد، تعداد تبادلات مالی و مشترکان کارت اعتباریشان رو به رشد بود. در ابتدا RBPهای مربوط به تمامی معیارهای کلیدی کمپانی شیبی صعودی داشت.

با این حال وقتی که نمودار درآمد سالیانه تقسیم بر تعداد مشترکیان کارت اعتباری بر حسب زمان رسم شد، موضوع جالبی مشخص گردید. منحنی برای چند سالی رشد کرده، و سپس حالت نزولی گرفته و پنج سال این کاهش ادمه یافته بود. این افت درآمد بر تعداد مشترکیان نشان دهنده حضور مشتریانی بود که ظاهرا تمایل کمتری به استفاده از کارت داشته یا درآمدشان پایین بو. (که هر دو نشانه‌های اشباع بازار بودند).

این مثال نشان‌دهنده موضوع مهم دیگری برای بخاطرسپاری هنگام ساخت RBPها است. معمولا تمرکز روی شاخص‌های نسبی عملکرد بهتر از انواع مطلق آن است. این عمل تقسیم تغییرات نسبی را فاش می‌کند که بینش جدیدی را فراهم می‌کند.

این مثال‌ها این را روشن می‌کند که محور زمان نقشی اساسی در RBPها بازی می‌کند. در ساخت یکی از این نمودارها به این فکر کنید که تغییرات در موضوع به صورت دقیقه‌ای، هفتگی یا سالیانه است. برای مثال افراد در تجهیزات الکتریکی با نوسانات ساعت به ساعت و به تبع آن تغییرات قیمتی سریع، مواجه هستند. اما قابلیت اعتماد طولانی مدت به یک اقتصاد بستگی به تصمیمات کلانی دارد که آهنگی سالیانه خواهد داشت.

وقتی که هدف آزمودن روندها در بازه چند ساله یا چند ماهه باشد، ترسیم RBP ساعتی بی‌معنی خواهد بود. توجه زیاد به واحدهای زمانی در یک RBP روش مهمی ست در حفظ وجوه تاکتیکی و استراتژیک با رویکردی مناسب (و خلق بینشی بسیار شفاف درباره راه‌های ارتقاء عملکرد).

مسیر رو به جلو

تفکر دینامیک با تمرکز بر روی روندهای گذشته، شما را تشویق می‌کند که به روابط سیستمی زیربنایی نگاه کنید و سر نخ‌هایی نیز از طبیعت این روابط فراهم می‌کند. این مهارت همچنین توجه را به سمت شکل دادن و زمان‌بندی “مسیر رو به جلو” هدایت می‌کند. که شما را برای تفکر درباره مشکلات محتمل بسیار که در مقابل هر تغییری می‌تواند باشد، تحریک می‌کند.

با استفاده از منحنی‌های الگوی رفتار مرجع می‌توانید مهارت‌های تفکر دینامیک خود را به نقطه بهتری ارتقاء دهید. رویکرد جدیدی که از این نوع تفکر حاصل می‌شود، می‌تواند به شما کمک کند اقدامات با توان اهرمی بالاتری برای بهبود عملکرد طراحی کنید.

 

سایر مطالب تفکر سیستمی:

  1. در سیستم پیچیده دینامیک بال پروانه طوفان به پا می‌کند
  2. هر سیستم یک مجموعه است و نه بالعکس
  3. هدف، روح نا پیدای سیستم
  4. مراقب کوه یخ سیستم‌ها باشیم
  5. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت اول)
  6. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت دوم)
  7. مثال‌هایی از مقاومت در برابر سیاست
  8. مقاومت علی سیاست: اشکال در سیستم یا سیاست؟
  9. بازخور (فیدبک): دستان پشت پرده سیستم‌ها
  10. وبسایت‌هایی برای مطالعه تفکر سیستمی
  11. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت اول)
  12. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت دوم)
  13. تفکر در زمینه‌ی تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟
  14. 7 مهارت اساسی اندیشیدن (ابزارهای تفکر سیستمی)
  15. تفکر سیستمی: چه چیزی؟ چرا؟ چه زمانی؟ کجا؟ وچطور؟
  16. تفکر سیستمی: نیاز رهبران برای رشد پایدار کسب و کار
  17. معرفی چند کتاب تفکر سیستمی
  18. مربی‌گری و تسهیل تفکر سیستمی در سازمان
  19. 6 گام سیستمی اندیشیدن در عمل
  20. چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟
  21. تفکر دینامیک (پویا) چیست؟
  22. ماتریس استقرار چشم انداز: چارچوبی برای تغییرات بزرگ
  23. از تفکر رویداد محور تا تفکر سیستمی
  24. کلیپ تفکر سیستمی
  25. مدل ذهنی چیست؟
  26. مدل های ذهنی و مدل‌سازی دینامیک سیستم ها
  27. معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب
  28. مسئولیت پذیری سازمانی : چطور جلوی یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های سازمانمان را بگیریم؟
  29. سطوح مسئولیت پذیری سازمانی : درمانی برای پدیده‌ای خطرناک در سازمان
  30. تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی
  31. استفاده از نمودارهای حلقه علیت برای شفاف کردن مدل ذهنی
  32. شناسایی تاخیر ؛ چطور در سازمان در فرصت کمتر کار بیشتری انجام دهیم
  33. چرا معضل ترافیک کلانشهرها ساخت اتوبان و بزرگراه نیست؟
  34. معرفی تفکر سیستمی به سازمان ؛ چطور دیگران را با خود همراه کنیم؟
  35. عشق در تفکر سیستمی [ویدئو]: مثالی عملی در زندگی روزانه
  36. تفکر سیستمی و سازمان ناب : چطور تویوتا نوسانات بازار را در خود حل کرد
  37. تفکر سیستمی و چاقی : چرا گرسنگی راه لاغر شدن نیست؟
  38. نقطه اهرمی چیست؟ 12 نوع آن از دید تفکر سیستمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *