تکنیک شش‌ضلعی: چطور از ایده‌های اولیه به متغیرهای سیستمی برسیم

ابزارهای تفکر سیستمی، مثل دیاگرام‌های علیت، تفکر با کیفیت بالا، ارتباطات و تصمیم‌گیری را در تیم‌ها تقویت می‌کنند. اما ورود به قلمرو سیستم‌های پیچیده و دینامیک، می‌تواند چالش برانگیز باشد.

از آن‌جایی که افراد به طور طبیعی در قالب متغیرها، انباره‌ها وجریان‌ها و روابط علت و معلولی صحبت نمی‌کنند، حلقه‌های علیت و نمودارهای انباره-جریان همیشه نقطه شروع خوبی برای شروع یک مکالمه با تیم‌ها، نیستند.

از طرف دیگر ابزارهای مقدماتیِ تصویری برای شروع گفتمان بسیار خوب هستند. اما مدیران ممکن است پس از مدتی ناامید شده و بپرسند:

خب حالا از اینجا به کجا می‌رویم؟

به همین خاطر به راهی نیاز داریم که از ایده‌های مطرح شده در مکالمه، به سمت متغیرهایی برویم که می‌توانیم در دیاگرام‌های حلقه علیت و مدلسازی‌های کامپیوتری استفاده کنیم.

با دنبال کردن یک فرآیند تسهیلگرِ تصویری که بر مبنای تفکر سیستمی است و از شش‌ضلعی‌ها استفاده می‌کند، می‌توانیم موضوعاتی را بیرون کشیم و بر آن‌ها تمرکز کنیم که بیشترین اهمیت را در سازمان دارند.

این فرآیند می‌تواند کمک کند زمانی که از تیم‌ها برای حرکت از ایده‌ها به سمت گام‌های اجرایی گرفته می‌شود، کاهش یابد. علاوه بر این دیدی سیستمی‌تر را از موضوعاتی که سازمان‌های ما با آن مواجه هستند فراهم می‌کند.

تکنیک شش‌ضلعی (Hexagon)

تکنیک شش‌ضلعی برای طوفان فکری، توسط  تونی هادسون (Tony Hodgson) و گری چیکوین پایپر (Gary Chicoine-Piper) ارائه شد که مشاوران خلاقیت و توسعه سازمانی از کشور انگلستان بودند. برخلاف سایر تکنیک‌های طوفان فکری، که بر روی خلق ایده‌ها تمرکز می‌کنند، شش‌ضلعی کمک می‌کند فرضیات زیربنایی را استخراج کنیم.

با نوشتن افکار و ایده‌های افراد بر روی شش‌ضلعی‌ها و چسباندنشان در جلو چشم اعضای تیم، این افکار را نمایان و از صاحب ایده، مجزا می‌کنیم. به خاطر شکلی منجصر به فردی که شش‌ضلعی‌ها دارند، می‌توان به راحتی آن‌ها را به شکل کندوی زنبور کنار هم گذاشت. سپس می‌توانیم شش‌ضلعی‌ها را به شکل‌های مختلف درآورده و ایده‌ها را به راه‌های متفاوت ترکیب کنیم.

در ادامه گام‌های طوفان فکری به کمک این تکنیک را بررسی می‌کنیم.

گام اول: تعیین موضوعات

نقشه‌های شش‌ضلعی، سطح رویدادها را در بر می‌گیرد (دنیای سوالاتی مانند: چه چیزی، چه زمانی، چه کسی، کجا و چرا) از این جا شروع می‌کنیم تا در ابتدا با فهم افراد درباره دنیا، ارتباط برقرار کنیم. پس با صحبت در قالب زبان روزمره شروع می‌کنیم.

مدل‌های ذهنی و دغدغه‌های اعضای تیم را با چنین سوالاتی استخراج می‌کنیم:

– چه چیزی واقعا برای‌تان مهم است؟

– به نظر شما چه موضوعاتی برای موفقیت، حیاتی هستند؟

– قوی‌ترین نظرات شما کدام هستند؟

– به نظر شما چه چیزی مانع پیشرفت ما شده است؟

هر پاسخ را در 3 تا 6 کلمه خلاصه می‌کنیم و در یک شش‌ضلعی می‌نویسیم. شش‌ضلعی‌ها را به ترتیب با یه عدد در بالایشان، روی تخته می‌گذاریم. همچنین تلاش نمی‌کنیم ایده‌ها در همان ابتدا مرتب شوند. شش‌ضلعی‌ها را برای ارجاع راحت‌تر، عددگذاری می‌کنیم.

می‌توانیم از شش‌ضلعی‌هایی استفاده کنیم که با رنگ‌ها کدگذاری شده‌اند. مثلا اگر خودمان یا شخص دیگری بر روی یک نظر تاکید قوی داریم، آن را در یک شش‌ضلعی قرمز می‌گذاریم.

کدگذاری رنگی

از آن‌جایی که هدف ما ایجاد فهمی مشترک است، باید فرای یک طوفان فکری ساده رویم. در واقع می‌خواهیم منطق دلایل و احساسات پشت اظهاراتِ افراد را بررسی کنیم.

پس اگر کسی گفت: “ما نیاز داریم قیمت‌ها را بالا بریم،” می‌پرسیم: “می‌تونی بیشتر درباره چیزی که گفتی توضیح بدی؟” و مثلا می‌گوید: “اگر قیمت‌ها را بالا نبریم، شرکت تنزل خواهد یافت، چرا که درآمد کافی را برای پشتیبانی واحد تحقیق و توسعه (R&D) نخواهد داشت.”

چالش اینجاست که موقعیت هر نفر را تنها در چند کلمه خلاصه کنیم. به نحوی که شش‌ضلعی به عنوان یک یادآور واضح از دیدگاه‌های اشخاص، برای تمامی افراد گروه باشد.

جدا کردن ایده از کسی که آن را تبیین کرده است و ایجاد نمادی برای ایده، که توسط تمام گروه فهمیده شود، گامی مهم در فرآیند است.

گام دوم: تعیین خوشه‌ها

در این مرحله، گام واگرا به همگرا تبدیل می‌شود. با این سوال شش‌ضلعی‌ها را ترکیب می‌کنیم: “کدام شش‌صلعی‌ها می‌توانند با هم باشند؟”

آن‌هایی را پیدا می‌کنیم که به نظر مرتبط هستند و وارد محدوده‌ای مشترک روی تخته می‌کنیم.

وقتی جایگاه‌ها را با تیم مرور کردیم، دور هر گروه یک دایره می‌کشیم و به هر خوشه یک نام اختصاص می‌دهیم.

ممکن است یک عنوان بنویسیم و کسی بگوید: “بهتر است تغییرش دهیم؛ به نظر درست نمی‌آید.” فراموش نکنیم این یک فرآیند ارگانیک است که در خلال آن تیم شروع می‌کند به ایجاد زبانی مشترک.

 

گام سوم: تعیین متغیرها

در این گام، مهم‌ترین روندها و الگوهای رفتاری در طول زمان را در سازمان خود شناسایی می‌کنیم. وقتی به دنبال متغیرهای کلیدی می‌گردیم، می‌پرسیم که: “می‌توانی به من بگویی چطور یک چیز در این سیستم، به مرور زمان تغییر می‌کند؟”

بدین ترتیب با پرسیدن مجموعه‌ای از سوالات درباره خوشه‌های مهم بر روی تخته، متغیرهای کلیدی استخراج می‌شوند. سوالاتی مانند:

– واقعا چه چیزی می‌خواهید؟

– چطور متوجه می‌شوید به چیزی که می‌خواستید رسیده‌اید؟

– بازیگران کلیدی چه کسانی هستند؟

– این بازیگران چه چیزی می‌خواهند؟

– چطور متوجه می‌شوند به چیزی که می‌خواستند رسیده‌اند؟

– عدم قطعیت‌های کلیدی چه مواردی هستند؟

با این سوالات سعی داریم به سمت رویکرد سیستمی حرکت کنیم. چنین کاری نیازمند مهارت‌هایی هست تا در این حوزه وارد شویم.

یک متغیر چیزی است که می‌تواند در طول زمان افزایش یا کاهش یابد. پس اگر مثلا اقتصاد مد نظرمان بود، ممکن است بگوییم: “احتمالا یک رکود داریم.” اما رکود یک متغیر نیست؛ متغیر چیزی است که می‌تواند بالا یا پایین رود، چیزی‌ست که می‌توان آن را اندازه گرفت.

ولی وقتی رکود را به عنوان هشت فصل از تولید ناخالص ملیِ (GNP) بدون تغییر، تعریف می‌کنیم، حالا دیگر متغیر خود را پیدا کرده‌ایم. GNP چیزی است که می‌تواند بالا یا پایین رود. همچنین می‌توانیم متغیرهای نرم تعیین کنیم؛ مثل روحیه یا کیفیت که می‌توانند در طول زمان افزایش یا کاهش یابد.

هنگام تعیین متغیرها، توضیحات کوتاه یک تا دو کلمه‌ای برایشان انتخاب می‌کنیم و قیدها یا صفت‌های طولانی به کار نمی‌بریم. برای تشخیص راحت‌تر، صفات را در شش‌ضلعی‌های نارنجی می‌نویسیم.

تعیین خوشه‌ها

بعد از نوشتن موضوهات بر روی شش‌ضلعی‌ها و شماره‌گذاری آن‌ها برای ارجاع راحت‌تر، موضوعات را خوشه‌بندی می‌کنیم. سپس دور هر گروه یک دایره می‌کشیم و به هر خوشه یک نام اختصاص می‌دهیم. سپس با پرسیدن مجموعه‌ای از سوالات درباره مهم‌ترین خوشه‌ها، متغیرهای کلیدی را استخراج می‌کنیم.

منبع: The Systems Thinker

گام‌های بعدی

وقتی روندها و متغیرها را شناسایی کردیم، می‌توانیم با مرتب کردن متغیرهای کلیدی، به سرعت دیاگرام‌های علیت را ایجاد کنیم. اما برای رسیدن به نتایج عالی، نقشه‌ها باید بر روی مهم‌ترین مشکلات و اهداف گروه، تمرکز کنند. در غیر اینصورت ممکن است به سمت تولید این دو مورد تنزل یابیم:

– دیاگرام‌های بدون معنی و درهم

– تصویری از عناصری که به هم وصل هستند اما لزوما ارتباط علت و معلولی ندارند

گام‌هایی که تا اینجا گفته شد می‌تواند به تیم کمک کند از ایده‌ها به سمت متغیرهای کلیدی منتقل شوند. بهتر است فرآیند یادگیری را برای مدیریت بهتر دانش و استفاده در آینده، ثبت کنیم. از نقشه شش‌ضلعی‌ها، خوشه‌ها، متغیرها و حلقه‌های علیت، عکس بگیریم.

فرای شش‌ضلعی‌ها

استفاده از شش‌ضلعی‌ها برای طوفان فکری می‌تواند روشی مشارکتی و دینامیک باشد برای حرکت یک گروه به سمت رویکرد سیستمی. قابلیت این روش در فراگرفتن نقطه‌نظرات متفاوت، سکوی پرشی برای طوفان فکری فراهم کرده و برای شفاف کردن مدل‌های ذهنی مفید است.

در نهایت با کمک به تعیین موضوعات کلیدی، تکنیک شش‌ضلعی حرکت را از ایده‌ها به متغیرها و پس از آن حلقه‌های علیت و دیاگرام‌های انباره-جریان، تسهیل می‌کند.

ثبت نام کنید و کتاب رایگان «هنر سیستمی اندیشیدن» را دریافت نمایید.

سایر مطالب تفکر سیستمی:

  1. در سیستم پیچیده دینامیک بال پروانه طوفان به پا می‌کند
  2. هر سیستم یک مجموعه است و نه بالعکس
  3. هدف، روح نا پیدای سیستم
  4. مراقب کوه یخ سیستم‌ها باشیم
  5. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت اول)
  6. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت دوم)
  7. مثال‌هایی از مقاومت در برابر سیاست
  8. مقاومت علی سیاست: اشکال در سیستم یا سیاست؟
  9. بازخور (فیدبک): دستان پشت پرده سیستم‌ها
  10. وبسایت‌هایی برای مطالعه تفکر سیستمی
  11. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت اول)
  12. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت دوم)
  13. تفکر در زمینه‌ی تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟
  14. 7 مهارت اساسی اندیشیدن (ابزارهای تفکر سیستمی)
  15. تفکر سیستمی: چه چیزی؟ چرا؟ چه زمانی؟ کجا؟ وچطور؟
  16. تفکر سیستمی: نیاز رهبران برای رشد پایدار کسب و کار
  17. معرفی چند کتاب تفکر سیستمی
  18. مربی‌گری و تسهیل تفکر سیستمی در سازمان
  19. 6 گام سیستمی اندیشیدن در عمل
  20. چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟
  21. تفکر دینامیک (پویا) چیست؟
  22. ماتریس استقرار چشم انداز: چارچوبی برای تغییرات بزرگ
  23. از تفکر رویداد محور تا تفکر سیستمی
  24. کلیپ تفکر سیستمی
  25. مدل ذهنی چیست؟
  26. مدل های ذهنی و مدل‌سازی دینامیک سیستم ها
  27. معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب
  28. مسئولیت پذیری سازمانی : چطور جلوی یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های سازمانمان را بگیریم؟
  29. سطوح مسئولیت پذیری سازمانی : درمانی برای پدیده‌ای خطرناک در سازمان
  30. تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی
  31. استفاده از نمودارهای حلقه علیت برای شفاف کردن مدل ذهنی
  32. شناسایی تاخیر ؛ چطور در سازمان در فرصت کمتر کار بیشتری انجام دهیم
  33. چرا معضل ترافیک کلانشهرها ساخت اتوبان و بزرگراه نیست؟
  34. معرفی تفکر سیستمی به سازمان ؛ چطور دیگران را با خود همراه کنیم؟
  35. عشق در تفکر سیستمی [ویدئو]: مثالی عملی در زندگی روزانه
  36. تفکر سیستمی و سازمان ناب : چطور تویوتا نوسانات بازار را در خود حل کرد
  37. تفکر سیستمی و چاقی : چرا گرسنگی راه لاغر شدن نیست؟
  38. تفکر سیستمی و اضافه وزن (2): سیستم بدن را بشناسیم و لاغر شویم
  39. نقطه اهرمی چیست؟ 12 نوع آن از دید تفکر سیستمی
  40. نقاط اهرمی در سیستم‌ها (1): معرفی سه نمونه آن
  41. نردبان استنتاج: چطور به کمک این مدل از سوء برداشت جلوگیری کنیم؟
  42. سطوح فهم از دید تفکر سیستمی: رویداد، الگو، ساختار و چشم‌انداز
  43. زبان تفکر سیستمی: چطور با تغییر زبان دنیا را واقعی‌تر ببینیم؟
  44. حلقه های علت و معلولی: سنگ بناهای سیستم‌های دینامیکی
  45. حلقه های علیت تا دیاگرام گرافیکی عملکرد : ابزار قدرتمند تفکر سیستمی
  46. تفکر سیستمی با راسل ایکاف [ویدئو]
  47. سیستم‌ها با راسل ایکاف [ویدئو]: چرا نظام سلامت و آموزش به ما ضرر می‌زنند؟
  48. تفکر ساختارمند : گله گاو شیرده و تیم فروش چه شباهتی به هم دارند؟
  49. سیستمی اندیشیدن چه ارتباطی به تیپ شخصیتی دارد؟
  50. مثالی از کاربرد تفکر سیستمی، در حل یک معضل اجتماعی
  51. مدلسازی سیستمی چه زمانی برای حل مشکلات مفید خواهد بود؟
  52. چطور با تفکر سیستمی دیدگاه‌های متفاوت را سر یک میز بنشانیم؟
  53. درس تفکر سیستمی از پیتر سنگه که نباید از دست بدهید [ویدئو]
  54. چطور از مدل های سیستمی برای پیشرفت سازمان خود استفاده کنیم؟
  55. دیالوگ چیست و چرا برای تفکر سیستمی ضروری است؟
  56. چطور نان تست می‌تواند مهارت تفکر سیستمی را تقویت کند؟ [ویدئو]
  57. چطور با تفکر سیستمی، تئوری و عمل را در مدیریت پیوند دهیم؟
  58. مثال کاربرد تفکر سیستمی: بررسی گام به گام حل یک معضل
  59. تکنیک شش‌ضلعی: چطور از ایده‌های اولیه به متغیرهای سیستمی برسیم
  60. تفکر سیستمی به روایت تصویر [ویدئو]

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *