تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی

کشاورزان در جنوب غربی فرانسه مدت‌هاست قارچ‌هایی سیاه، بدبو اما لذیذ را به قیمت هر کیلو 600دلار به رستوران‌ها می‌فروشند. تعچبی هم ندارد که پس از آن، نگران از بین رفتن قارچ‌های گرانبهایشان می‌شوند.

طی یک قرن گذشته، بیش از 1000 تن از این قارچ‌های فرانسوی توسط خوک‌ها، از خاک بیرون کشیده و بلااستفاده شده‌اند. تا جایی که در حال حاضر تنها سالی یک بار کامیون برداشت می‌شود. این موضوع از دیدگاه‌های مختلفی بررسی شده است، اما در این مطلب قصد داریم با رویکرد تفکر سیستمی به خلق حلقه های علت و معلولی دخیل در این مشکل بپردازیم.

 

این تقصیر کشاورزان است که کاشت درخت بلوط جدید را نادیده گرفتند. چرا که 10 سال زمان می‌برد این قارچ‌ها زیر این درختان به ابعاد قابل خوردن برسند. قارچ‌ها کم شده‌اند. قیمت هم در 30 سال سه برابر شده است. حال از ذخیره مالیاتی در فرانسه، برای فهمیدن نحوه تولد و رشد این قارچ، هزینه می‌شود.

 

بحران قارچ فرانسه

چرا کسی جز متخصصین غذایی باید نگران سرنوشت قارچ‌های سیاه باشد. مقامات دولتی فرانسه دغدغه دارند، چرا که نزول برداشت قارچ، راه را برای ورود رقبای خارجی باز می‌کند. هرچند از نظر فرانسوی‌ها قارچ‌های سایر کشورها، کیفیت بسیار پایین‌تری دارند و به همین خاطر مردود هستند، اما برخی رستوران‌ها می‌گویند که تفاوتشان قابل تشخیص نیست.

 

در این میان متفکران سیستمی هم می‌توانند موارد جالبی در این بحران قارچ فرانسه پیدا کنند. این موضوع (که تاخیرهای زمانی طولانی و رفتار جالبی در طول زمان دارد)، به خوبی در رویکرد سیستمی جای می‌گیرد و فرصت مناسبی برای تمرین تئوری پردازی در خلق حلقه های علت و معلولی از یک مشکل، فراهم می‌آورد.

از آن‌جایی که بیشتر داستان‌های مطبوعات رویداد محور هستند، رسم دیاگرام‌های علیت از داستان اخبار، تمرینی خوبی خواهد بود برای حرکت از رویدادها به الگوها در طول زمان و پس از آن به ساختارهای سیستمی.

 

خلق یک تئوری علیت

اولین گام در خلق یک تئوری علیت، تشخیص مشکل است و ترسیم رفتارهای کلیدی در طول زمان. در مورد این مثال، مقاله اقتصادی مشکل را نزول برداشت قارچ و سه برابر شدن قیمت آن در 30 سال، اعلام می‌کند.

 

می‌دانیم که برداشت قارچ وابسته به جمعیت آن است. که خود بر مبنای تعداد درختان بلوط در سن مناسبی است که قارچ‌ها بتوانند زیر آن‌ها رشد کنند. دینامیکی که توسط اقتصاددان‌ها پیشنهاد شده این است که، کشاورزان درختان بلوط کمتری می‌کارند که در نتیجه آن:

 

  1. درختان بلوط تغذیه کننده کمتر می‌شوند
  2. جمعیت قارچ‌های کاهش می‌یابد
  3. سپس نزول برداشت قارچ را داریم
  4. نهایتا قیمت‌ها افزایش می‌یابند

 

اما می‌توان این طرز فکر خطی را با اضافه کردن حلقه‌های بازخورد توسعه داد. مثلا یک حلقه بازخورد تعادلی بر رابطه بین جمعیت قارچ و برداشت آن حاکم است. جمعیت رو به رشد اجازه برداشت بیشتر را می‌دهد. اما برداشت هر ساله، جمعیت زنده را کاهش خواهد داد (حلقه B1 در نمودار).

 

بر اساس محصولات جنرال (عمومی)، با افزایش قیمت، انتظار این را داریم که افراد تلاش بیشتری برای جمع‌آوری قارچ داشته باشند. که ازدیاد برداشت را به همراه دارد و به دنبال آن قیمت پایین می‌آید (حلقه B2). اما توجه داریم که این دو حلقه تعادلی در ترکیب با هم یک حلقه تقویتی را تشکیل می‌دهند.

قیمت بالاتر منجر به برداشت بیشتر می‌شود و به طور بالقوه جمعیت را پایین‌تر از حد بحرانی برای بازتولید خود می‌آورد. که برداشت را کاهش داده و در آینده قیمت را بیشتر از پیش خواهد کرد.

 

جست و جوی راه حل

برای بستن فاصله بین برداشت واقعی قارچ و میزان برداشت دلخواه، دولت فرانسه در تحقیقاتی سرمایه‌گذاری کرده است، که راه‌هایی برای برداشت بیشتر، بدون نیاز به درختان بلوط یافت شود. تفکر نامشهود پس چنین استراتژی این است که، هزینه کردن پول بیشتر در تحقیقات (بعد از یک تاخیر زمانی) باعث می‌شود جایگزین‌هایی موثر برای افزایش برداشت قارچ یافت شود. که در نتیجه آن قیمت تا رسیدن به سطوح قابل قبول کاهش یابد (B3 در نمودار).

 

راهکارهای تکنولوژیکی

سرمایه‌گذاری در تحقیقات می‌تواند به عنوان یک راهکار تکنولوژیک محسوب شود (تلاش برای حل مشکل با توسعه جایگزین‌هایی که دلیل مشکل را دور می‌زنند). چنین کاری معمولا سریع‌تر و ارزان‌تر از یافتن راه حلی بنیادی‌تر و ساختاری‌تر است. اما بدون فهمی شفاف از علت ریشه‌ای، این راهکار ریسک عواقبی ناخواسته را دارد که می‌تواند موجی از مشکلات بیشتر را خلق کند.

 

در حالی که مقاله بر روی راه حل‌های تکنولوژیکی تمرکز کرده بود که بتوانند نیاز به درخت بلوط را دور بزنند، راهکارهای دیگری هم می‌توانند با بررسی دلایل کم شدن خود درختان بلوط، پیدا  شوند. به طور سنتی این درخت‌ها توسط کشاورزان و به عنوان مرحله‌ای معمول از نگهداری مزرعه، کاشته می‌شدند.

از آنجایی که اکثر کشاورزان برای زندگی در مزرعه خود سکونت داشتند، تاخیر 10 ساله بین کاشت و برداشت قارچ، قابل چشم‌پوشی بود. اما در صد سال گذشته، کشاورزان بیشتری به دنبال استخدام در شهرها بودند. دلیل آن هم جذابیت ودرآمد بیشتر مشاغل شهری نسبت به کار سخت در مزرعه بود.

 

سوالی که اینجا برای دولت فرانسه پیش می‌آید این است که، آیا جمعیت درخت بلوط قابل افزایش است، آن هم بدون وابستگی به کشاورزان. یا اینکه باید آن‌ها را دوباره تشویق کرد به کشاورزی و کاشت این درخت‌ها.به خاطر تاخیر ده ساله در کات درخت و برداشت قارچ، سخت است که به نیروهای کوتاه مدت بازار برای تشویق به کاشت استفاده کرد.

به وسیله برنامه‌های عمومی، دولت فرانسه درحال تشویق کردن کودکان به کاشت درخت است. اما این هم راهکار پایداری در طولانی مدت نیست، چرا که پس از مدتی جذابیت خود را از دست می‌دهد.

 

برای تضمین تامین طولانی مدت درخت بلوط، دولت فرانسه باید نیروهایی را بیابد که باعث جذابیت زیاد شهر نسبت به روستا شده‌اند و در کنار آن برای کشاورزی محلی انگیزاننده‌های بیشتری ایجاد کند (B4). از آن جایی که دینامیک‌های حول چنین مهاجرتی بسیار پیچیده و با تاخیر زیاد است، عجیب نیست که ببینیم دولت به جای تلاش جهت تاثیر گذاری بر یک دینامیک اجتماعی اساسی، به دنبال راه‌های تکنولوژیک است.

 

استفاده از مطبوعات برای تمرین

با این مثال قارچ نشان دادیم که چطور می‌توان با داستان‌ها در زونامه و مجله، برای خلق حلقه های علت و معلولی به تئوری‌پردازی پرداخت. به طور خلاصه چنین فرآیندی را طی می‌کنیم:

 

1- دنبال مقالاتی باشید که درباره مشکلی در طول زمان صحبت می‌کند. از موارد تکی اجتناب کنید (مهرزاد کارش را امروز از دست داد)، و روندها را کشف کنید (افراد بیشتر و بیشتر در حال از دست دادن کار خود هستند).

 

2- نمودار رفتار در طول زمان را رسم کنید. اینکار یک نقطه مرجع رفتاری فراه می‌کند، که تئوری علیت باید بتواند آن را توضیح دهد.

 

3- همانطور که در مقاله تویضح داده شد مشکل را استخراج کنید. ابتدا خود را به داده‌هایی که به طور مستقیم ذکر شده محدود کنید. سپس متغیرها یا حلقه‌های بازخورد دیگری اضافه کنید، که فرض می‌کنید نیروهای پس مشکل را اداره می‌کنند.

 

4- هر راهکار پیشنهادی را ترسیم کنید و سپس به دنبال عواقب ناخواسته یا جایگزین‌های دیگر بگردید.

 

پیتر سنگه می‌گوید: “ما تنها چیزی را می‌آموزیم که خود می‌خواهیم بیاموزیم”. تفکر سیستمیبا شروع از مواردی در زندگی واقعی به عنوان نقطه شروع توسعه تئوری‌های خلق حلقه های علت و معلولی، چیزی فرای یک تمرین آکادمیک خواهد شد. می‌تواند به عنوان پژوهشی حقیقی از موضوعاتی که برای ما مهم هستند، عمل کند.

 

سایر مطالب تفکر سیستمی:

  1. در سیستم پیچیده دینامیک بال پروانه طوفان به پا می‌کند
  2. هر سیستم یک مجموعه است و نه بالعکس
  3. هدف، روح نا پیدای سیستم
  4. مراقب کوه یخ سیستم‌ها باشیم
  5. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت اول)
  6. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت دوم)
  7. مثال‌هایی از مقاومت در برابر سیاست
  8. مقاومت علی سیاست: اشکال در سیستم یا سیاست؟
  9. بازخور (فیدبک): دستان پشت پرده سیستم‌ها
  10. وبسایت‌هایی برای مطالعه تفکر سیستمی
  11. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت اول)
  12. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت دوم)
  13. تفکر در زمینه‌ی تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟
  14. 7 مهارت اساسی اندیشیدن (ابزارهای تفکر سیستمی)
  15. تفکر سیستمی: چه چیزی؟ چرا؟ چه زمانی؟ کجا؟ وچطور؟
  16. تفکر سیستمی: نیاز رهبران برای رشد پایدار کسب و کار
  17. معرفی چند کتاب تفکر سیستمی
  18. مربی‌گری و تسهیل تفکر سیستمی در سازمان
  19. 6 گام سیستمی اندیشیدن در عمل
  20. چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟
  21. تفکر دینامیک (پویا) چیست؟
  22. ماتریس استقرار چشم انداز: چارچوبی برای تغییرات بزرگ
  23. از تفکر رویداد محور تا تفکر سیستمی
  24. کلیپ تفکر سیستمی
  25. مدل ذهنی چیست؟
  26. مدل های ذهنی و مدل‌سازی دینامیک سیستم ها
  27. معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب
  28. مسئولیت پذیری سازمانی : چطور جلوی یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های سازمانمان را بگیریم؟
  29. سطوح مسئولیت پذیری سازمانی : درمانی برای پدیده‌ای خطرناک در سازمان
  30. تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی
  31. استفاده از نمودارهای حلقه علیت برای شفاف کردن مدل ذهنی
  32. شناسایی تاخیر ؛ چطور در سازمان در فرصت کمتر کار بیشتری انجام دهیم
  33. چرا معضل ترافیک کلانشهرها ساخت اتوبان و بزرگراه نیست؟
  34. معرفی تفکر سیستمی به سازمان ؛ چطور دیگران را با خود همراه کنیم؟
  35. عشق در تفکر سیستمی [ویدئو]: مثالی عملی در زندگی روزانه
  36. تفکر سیستمی و سازمان ناب : چطور تویوتا نوسانات بازار را در خود حل کرد
  37. تفکر سیستمی و چاقی : چرا گرسنگی راه لاغر شدن نیست؟
  38. نقطه اهرمی چیست؟ 12 نوع آن از دید تفکر سیستمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *