معرفی دوره خودآموز دینامیک‌های سیستم: دانشگاه MIT

در صورت علاقه به تفکر سیستمی و تحلیل دینامیک‌های سیستم، ممکن است برای شروع مطالعه بین انبوهی از کتب و مقالات فارسی و انگلیسی سر در گم شوید. وبسایت‌های مختلفی لیستی از کتاب‌ها را برای مطالعه این علم پیشنهاد می‌کنند و مقالات وبسایتی و ژورنالی متعددی نیز نوشته شده است. در میان این خیل منابع، دانشگاه MIT دوره‌ای را تحت عنوان خودآموز دینامیک‌های سیستم (System Dynamics Self Study) طراحی و به صورت رایگاه در پایگاه OCW (Open Course Ware) خود قرار داده است. به گفته طراحان، این دوره برای افراد از دبستان تا مدیران ارشد سازمان‌ها قابل استفاده است.

این برنامه درسی که تحت نظارت دکتر جی فارستر توسط دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه ام آی تی تدوین شده است، شامل دو دسته محتوا می‌باشد. قسمتی مقالات و متونی هستند که باید برای آموختن این دانش مطالعه شود. قسمت دیگر تمارین مدلسازی کامپیوتری است. کسانی که با این دانش آشنایی دارند می‌دانند که آموختن دینامیک سیستم‌ها و تفکر سیستمی، به علت ناتوانی ذهن ما در تحلیل رفتار سیستم‌ها در طول زمان، بدون کمک گرفتن از کامپیوتر ناقص خواهد بود.

کما اینکه استادی مانند فارستر نیز که خود بنیانگذار این دانش است اعتراف می‌کند که در بسیاری مواقع آنچه شبیه‌سازی کامپیوتری از رفتار سیستم برای او فاش کرده است، در ابتدا خودش را نیز حیرت‌زده نموده. به همین علت آموزش دینامیک سیستم‌ها چه در مقاطع دبستان و دبیرستانی و چه برای دانشگاهیان و مدیران سازمان‌ها، باید با مدلسازی کامپیوتری همراه باشد.

یکی از ویژگی‌های این دوره آموزشی، مارپیچ بودن آن است. اما این مفهوم دقیقا به چه معناست؟ وقتی موضوع جدیدی آموخته می‌شود، معمولا در همان ابتدا تسلط کاملی بر روی آن نداریم. از طرفی آموختن همراه با قرارگیری لایه‌های جدید فهم ما بر روی لایه‌های قدیمی‌تر است. برنامه درسی MIT نیز بر این اساس است که مفاهیم جدید به طور مرتب در مطالعات پیشنهادی بعدی در آن تقویت شده است. این تکرار مفاهیم به شکل مارپیچی بالا رفته و موضوعات پیشرفته‌تر بر روی پایه و اساس موضوعات پایه‌ای‌تر ساخته خواهد شد.

برنامه به ده قسمت تقسیم شده است که هر قسمت یک نقشه راه دارد. در هر بخش دسته مشخصی از مفاهیم آموخته خواهد شد و بخش بعدی بر روی مفاهیم بخش قبلی سوار می‌شود. در ادامه توضیح مختصر مطالب هر یک از این ده قسمت آمده است:

قسمت اول: معرفی مفاهیم مرتبط با حلقه‌های علیت و فیدبک گردشی (Circular Feedback) در سیستم‌ها به همراه تعدادی از کاربردها و تاریخچه‌ای از دینامیک‌های سیستم.

قسمت دوم: در این قسمت اولین مدل‌های دینامیکی را خواهید ساخت و شبیه‌سازی کامپیوتری و نمودارهای سیستمی معرفی خواهند شد. دو المان پایه‌ای از مدل‌های دینامیک سیستمی که انباره و جریان هستند ارائه می‌شود. برای ادامه مسیر به یک کامپیوتر و نرم افزار STELLA یا Vensim نیاز خواهد بود که دومی از این لینک به صورت رایگان قابل تهیه است.

قسمت سوم: دو ساختار بسیار رایج در سیستم‌ها در این قسمت که حلقه‌های بازخور (FeedBack) مثبت و منفی مرتبه اول هستند، در این قسمت قرار دارند. سیستم‌هایی که رشد یا نزول‌های نمایی دارند آزموده می‌شوند و ایده برتری یک حلقه در سیستم مطالعه خواهد شد.

قسمت چهارم: ساختارهای عمومی و بحث در ارتباط با بازی‌های شبیه‌ساز کامپیوتری برای آموزش دینامیک سیستم‌ها در این قسمت است. بعد از بازی ماهی‌گیری مدلی برای سناریوی بازی ساخته شده و درباره “فاجعه‌ی مشترکات” (Tragedy of Commons) می‌آموزید. همچنین با استفاده از مدل کامپیوتری سیاست‌های متفاوتی برای این سیستم شبیه‌سازی و تحلیل می‌شود.

قسمت پنجم: به کشف ساختار مدل‌های دینامیک سیستم پرداخته، بر روی برخی ویژگی‌های مهمی که ممکن است متوجه آن نشده باشید تاکید می‌کند و شیوع یک اپیدمی را توضیح می‌دهد. در این قسمت همچنین آزمون اعتبار مدل در محیط پویایی سیستمی شرح داده می‌شود. چطور مطمئن خواهید شد که مدل شما نماینده مناسبی برای سیستم اصلی است.

قسمت ششم: دینامیک عرضه و تقاضای اقتصادی بررسی خواهد شد و تمرین‌های مدلسازی بیشتری گفته می‌شود. همچنین سیستم‌های نوسانی برای نشان دادن تعمیم ساختارهای سیستمی، معرفی می‌شوند. تمرین‌های مدل‌سازی توان ساخت مدل شما را بالا برده و درباره سیستم‌ها به شما شهود می‌دهد.

قسمت هفتم: شناسایی رفتارهای پیش‌بینی نشده‌ای که در حلقه‌های بازخور مثبت با مرتبه بالا امکان رخ دادن دارد. به همراه خطاهایی که به طور معمول در مدل‌های دینامیکی یافت می‌شوند و تمرین‌های بیشتر برای مدلسازی.

قسمت هشتم: در ادامه مهارت‌های مدلسازی شما با این دو مورد تقویت می‌شود: تحلیل مرحله اول ساخت مدل یعنی مفهوم سازی و هشدار به شما درباره اشتباهات رایج در مدلسازی. در این قسمت همچنین فهمتان از سیستم‌های نوسانی بالا رفته و تحلیل حساسیت نیز آموزش داده می‌شود.

قسمت نهم: بررسی دینامیک پرداخت با کارت‌های اعتباری و معرفی رفتاری با نام جهش و سقوط. تمارین بیشتر با نمودارها فهم شهودی شما را درباره یکپارچه‌سازی گرافیکی افزایش خواهد داد.

قسمت دهم: آموزش بیشتر درباره چگونگی ساخت یک مدل از ابتدا، با تمارینی برای مرحله دوم یعنی فرموله کردن. در ادامه این  قسمت سعی می‌شود با مقالات بیشتر درباره دینامیک‌‌های سیستم دانش شما کامل شده و به مهارت کافی در درک ساختار سیستم‌ها و مدلسازی آن برسید.

پس تکمیل این برنامه آموزشی مخاطبان به دانشی قوی در زمین کار با سیستم‌ها رسیده و پویایی‌های موجود در آن رسیده، شهود و فهم خود را درباره مبانی و اصول سیستم‌ها افزایش داده و قادر به کاربرد تحلیل دینامیک سیستم‌ها در هر حوزه مورد علاقه خود خواهید بود.

 

 

سایر مطالب تحلیل دینامیک‌های سیستم:

  1. نمودارهای علت و معلولی: سیستم بر روی کاغذ
  2. علیت در مقابل همبستگی: بستنی عامل ارتکاب قتل
  3. تعیین قطبیت رابطه: بازخورهای مثبت و منفی
  4.  نامگذاری حلقه های علیت: جلوگیری از جنگ سازمانی
  5. نامگذاری متغیرهای نمودار علیت
  6. تاخیر در سیستم: بنزین با قیمت بالا یا پایین؟!
  7. دینامیک‌های سیستم و آموزگاران مدارس
    1. آموزش دانش‌آموز محور
    2. طبیعت سیستم‌ها
    3. اشتباهات سیستمی
    4. مدل‌ها در همه جا
    5. مدل‌های کامپیوتری
    6. منابع اطلاعاتی و فراگیری مدل‌ها
    7. ساختارهای عمومی و معادلات دیفرانسیل
    8. مرور مقاله آموزش دینامیک‌ها سیستم در مدارس – جی فارستر
  8. معرفی دوره خودآموز دینامیک‌های سیستم: دانشگاه MIT
  9. شبیه ساز پرواز مدیریتی
  10. مدل کردن متغیرهای نرم
  11. از ابزارهای حسابداری تا مدل های دینامیک سیستم
  12. چه زمانی شبیه سازی دینامیک سیستم انجام دهیم؟
  13. از عوامل کلیدی موفقیت تا حلقه های کلیدی موفقیت
  14. از حلقه های علت و معلولی تا مدل کامپیوتری سیستم – 1
  15. از نمودار علت و معلولی تا مدل های کامپیوتری سیستم – 2

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *