چه زمانی شبیه سازی دینامیک سیستم انجام دهیم؟

تفکر سیستمی مجموعه‌ای از ابزارها را برای ارتقا کیفیت تصمیم‌گیری ارائه می‌‎دهد (از آرکتایپ‌های سیستمی گرفته تا مدل‌های کامپیوتری).

با این حال اینکه بدانیم کدام ابزار را برای یک مشکل یا موقعیت خاص استفاده کنیم، گاهی می‌تواند چالش برانگیز باشد (به خصوص برای تازه‌کارها).

 

به همین خاطر قصد داریم در این مطلب درباره زمان مناسب برای استفاده از ابزار شبیه سازی دینامیک سیستم بیشتر صحبت کنیم.

تصمیم برای استفاده از مدل‌های کامپیوتری نیازمند توجه ویژه است. چرا که ممکن است مقدار زیادی زمان و  هزینه صرف آن شود. هرچند مدل‌سازی کامپیوتری معمولا فرآیندی زمان‌بر و پرزحمت است، می‌تواند طرز فکر و برنامه‌هایی عملیاتی ایجاد کند که بسیار فراتر از حد قابل تصور برای ابزارهای قلم و کاغذی است.

 

با چنین فرضی چه زمانی برای شبیه سازی دینامیک سیستم مناسب است؟ در ادامه چند گام ساده برای کمک به این تصمیم آورده‌ایم:

 

مدل کردن یک موضوع خاص

پیش از شروع مدل‌سازی، باید یک مشکل یا موضوع خاص را در نظر داشته باشیم. اگر در حال کار روی موضوع مشخصی هستیم که هدف واضحی دارد، موفقیت بیشتری در تعیین مرزهای مناسب برای مدل و مقدار جزئیات مورد نیاز خواهیم داشت.

اما در تلاش برای مدل کردن کل سازمان خود، به هیچ جایی نخواهیم رسید.

اگر هم مطمئن نباشیم که از کجا شروع کنیم، گام‌های ابتدایی ساخت مدل (شامل تعیین متغیرهای مهم و نحوه ارتباط آن‌ها) کمک خواهد کرد تعدادی از موضوعات مهم را استخراج کنیم.

 

شروع با نمودارهای ساده، و ساخت مدل با آن کمک می‌کند بفهمیم چه چیزی در مدل نهایی اضافه خواهد شد.

 

مثال: تلاش برای مدل کردن کل فرآیند تولید بدون هدفی شفاف، دشوار خواهد بود. اما در صورتی که بخواهیم اثر تاخیرهای پنهان تولید را ارزیابی کنیم، می‌توانیم تصمیم بگیریم که می‌خواهیم عواملی نظیر خرید و تامین کنندگان را در مدل داشته باشیم یا خیر. یا اینکه اطلاعات را به صورت هفتگی بررسی کنیم یا دقیقه به دقیقه.

 

فهم رفتار پیچیده

انسان‌ها در فهم و تبیین روابط بسیار خوب عمل می‌کنند. مثلا می‌توانیم توصیف کنیم که چطور بازاریابی، فروش و تولید در ارتباط هستند. اما در شبیه‌سازی اینکه این روابط در طول زمان چطور عمل می‌کنند اصلا خوب نیستیم.

 

مثلا اگر بازاریابی را 15 درصد افزایش دهیم، در سال آینده چه بر سر فروش و تولید خواهد آمد؟ در اینجاست که مدل‌های کامپیوتری با شبیه سازی دینامیک سیستم می‌توانند به ما نشان دهند این روابط به مرور زمان چطور نقش بازی می‌کنند.

 

این مدل‌ها تصویر شفافی، از نحوه ایجاد رفتار مشاهده شده توسط ساختار سیستم ارائه می‌کنند. در واقع مدل‌سازی یعنی توسعه یک تصویر ساختاری از مشکل و سپس شبیه سازی دینامیک سیستم تحت آن فرضیات.

 

یک مدل همچنین می‌تواند کمک کند رفتار گذشته و حال سیستم را بر اساس ساختاری ثابت در سیستم به یکدیگر مرتبط کنیم.

اگر تاخیرها، عضوی کلیدی از مشکل یا موضوع باشند، مدل‌سازی می‌تواند بسیار مفید باشد. در عین حال که ابزارهایی مثل نمودارهای حلقه علیت نمی‌توانند به طور مطلوب تاثیر تاخیرها را در سیستم کمی کنند، مدل‌های کامپیوتری می‌توانند به وضوح انواع مختلف تاخیرها را تعیین کرده و نشان دهنده که چطور بر رفتار کلی سیستم اثر می‌گذارند.

 

مثال: جهت بررسی افزایش هزینه‌های خسارت بیمه، یک شرکت بیمه کننده مدلی از فرآیند رسیدگی به ادعاها شبیه‌سازی کرد. مدیرانی که در فرآیند مشارکت داشتند، چندین رابطه غیر خطی را بین فشار زمانی، بهره‌وری و کیفیت استخراج نمودند (که همگی اثرات طولانی مدت بر هزینه‌های کلی داشتند). ترسیم و شبیه‌سازی دینامیک سیستم این راوبط فاش کرد که چطور تمرکز بر کاهش هزینه‌های کوتاه مدت به فرسایش بلند مدت کیفیت (و در نهایت هزینه‌های بیشتر برای رفع دعوی) منجر می‌شود.

 

فرموله و تست کردن سیاست‌ها

مدل‌های کامپیوتری برای توسعه و آزمودن سیاست‌های مشخص بسیار اثربخش هستند. برای مثال شبیه سازی دینامیک سیستم در مدل کامپیوتری می‌تواند شما را قادر سازد نتایج استراتژی‌های متفاوت استخدام، بازاریابی یا مدیریت موجودی را تست کنید.

 

آزمودن ایده‌ها و فرضیات شما درباره روابط حیاتی، کمک خواهد کرد خروجی سیاست‌های مداخله‌ای خود را بهتر بررسی کنید.

بیشتر سیاست‌ها اثرات کوتاه مدت و بلند مدت را به صورت توامان دارند. بدون فهم نتایج بلند مدت یک استراتژی خاص، تمایل داریم تصمیماتی بگیریم که نتایج کوتاه مدت بهتری داشته باشند.

 

متاسفانه این اقدامات کوتاه مدت معمولا پایداری و سود بلند مدت را به خطر می‌اندازد. مدل‌سازی، با واقعی ساختن عواقب بلند مدت و آوردن این عواقب به زمان حال، چنین بده بستان‌هایی را فاش می‌سازد.

 

مثال: یک تولید کننده تجهیزات سنگین در برنامه دارد که وقتی، زمان سفارشات تحویل نشده او به 6 ماه افزایش یافت، ظرفیت جدید را به خط تولید اضافه کند. اما وقتی که ظرفیت جدید وارد خط شد، حجم سفارشات به طور کلی کاهش یافت (به خاطر تاخیرهای موجود در ارسال).

و کارخانه با ظرفیت اضافه مواجه شده بود تا اینکه دوباره، مقدار عدم تحویل محصولات رشد کرد. این جرقه‌ای بود برای دور بعدی افزودن ظرفیت، و این دینامیک مدام تکرار می‌شد.

 

وقتی مدیران کارخانه یک مدل از شبیه‌سازی دینامیک سیستم ساختند، متوجه شدند که تصمیمات خودشان برای ظرفیت، دلیل اصلی نوسانات سفارش بوده است.

آزمودن سیاست‌های مختلف این نتیجه را داد که رویکرد محافظه‌کارانه آن‌ها برای توسعه ظرفیت، باعث قرار گرفتن شرکت در ریسک بزرگ از دست دادن مشتریان در طولانی مدت شده است. همچنین بی‌جهت جلو رشدشان را هم گرفته است.

 

شبیه سازی دینامیک سیستم با مدل‌های کامپیوتری در مواردی که مشکلی خاص و متمرکز داشته باشیم بسیار مفید است. البته در پاره‌ای از مواقع عدم وجود تمرکز خاص خود یک مشکل است.

در چنین مواقعی خود فرآیند مدلسازی کمک می‌کند فهمی بهتر درباره مشکل یا موضوعی مشخص بدست آوریم.

 

از آن جایی که ساخت مدل یک فرآیند تکرار شونده است، حین رفت و برگشت در میان چرخه با هر گام به سطحی شفاف‌تر درباره آنچه می‌تواند به عنوان حیاتی‌ترین موضوع باشد، می‌رسیم.

در آن نقطه در جایگاه بهتری برای این تصمیم هستیم که: آیا به فرآیند شبیه سازی دینامیک سیستم ادامه دهیم یا بیش از آن پیش نرویم.

 

سایر مطالب تحلیل دینامیک‌های سیستم:

  1. نمودارهای علت و معلولی: سیستم بر روی کاغذ
  2. علیت در مقابل همبستگی: بستنی عامل ارتکاب قتل
  3. تعیین قطبیت رابطه: بازخورهای مثبت و منفی
  4.  نامگذاری حلقه های علیت: جلوگیری از جنگ سازمانی
  5. نامگذاری متغیرهای نمودار علیت
  6. تاخیر در سیستم: بنزین با قیمت بالا یا پایین؟!
  7. دینامیک‌های سیستم و آموزگاران مدارس
    1. آموزش دانش‌آموز محور
    2. طبیعت سیستم‌ها
    3. اشتباهات سیستمی
    4. مدل‌ها در همه جا
    5. مدل‌های کامپیوتری
    6. منابع اطلاعاتی و فراگیری مدل‌ها
    7. ساختارهای عمومی و معادلات دیفرانسیل
    8. مرور مقاله آموزش دینامیک‌ها سیستم در مدارس – جی فارستر
  8. معرفی دوره خودآموز دینامیک‌های سیستم: دانشگاه MIT
  9. شبیه ساز پرواز مدیریتی
  10. مدل کردن متغیرهای نرم
  11. از ابزارهای حسابداری تا مدل های دینامیک سیستم
  12. چه زمانی شبیه سازی دینامیک سیستم انجام دهیم؟
  13. از عوامل کلیدی موفقیت تا حلقه های کلیدی موفقیت
  14. از حلقه های علت و معلولی تا مدل کامپیوتری سیستم – 1
  15. از نمودار علت و معلولی تا مدل های کامپیوتری سیستم – 2

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *