معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب

برای مکالمه درباره سیستم‌های پیچیده (مثل خانواده، سازمان یا کشور)، باید از مدل دینامیکی به جای صفحات محاسباتی (Spreadsheet) استفاده کنیم. در ادامه با معرفی سه ابزار تفکر سیستمیب تحت وب، می‌بینیم تنها چیزی که نیاز داریم اینترنت و یکی از این ابزارهاست.

مدل‌ها به ما کمک می‌کنند رفتار سیستم‌ها را متوجه شده و پیش‌بینی کنیم. یک مدل از بودجه پیش‌بینی می‌کند که چطور سرمایه‌گذاری در تبلیغات و استخدام به فروش منجر می‌شود. با مدلی از پهنای باند نیز می‌بینیم که چطور افزایش استفاده از تلفن همراه و ویدئو، روی ترافیک و سرعت تاثیر می‌گذارد.

متاسفانه بسیاری از مدل‌ها در spreadsheetهایی مانند صفحات اکسلی وجود دارند. و همانطور که در مطلب از ابزارهای حسابداری تا مدل های دینامیک سیستم هم گفته شد، در بیشتر این ابزارها فرضیات، منطق و روابط مخفی می‌مانند (اگر زمانی مجبور به اصلاح مدل اکسل شخص دیگری شده باشید، احتمالا این موضوع را به خوبی تجربه کرده‌اید). عناصر اصلی یک مدل داخل معادلات چنین مدل‌هایی پنهان می‌شود.

یک ابزار تفکر سیستمی عناصر و روابط بین آن‌ها را نمایان می‌کند. برای مثال دو دایره می‌کشید، هر یک را نام‌گذاری کرده و یک فلش بین این دو رسم می‌کنید. در چنین حالتی با یک نگاه متوجه می‌شوید که مدل دو متغیر دارد. به خاطر وجود فلش هم تا حدودی متوجه می‌شوید چطور یکی بر دیگری اثر می‌گذارد. طبیعت بصری یک مدل سیستمی مشاهده نحوه تعامل وجوه مختلف یک سیستم را ساده‌تر می‌کند.

نرم‌افزارهای مدل‌سازی سیستم‌ها به عنوان یک ابزار تفکر سیستمی، از قدیم پیچیده بودند و تحت وب اجرا نمی‌شدند. نرم‌افزارهایی مثل iThink و Vensim از ابزارهای قدرتمند و قدیمی این حوزه هستند و همچنان تا امروز نیازمند نصب روی کامپیوتر می‌باشند.

اما ابزارهایی که در ادامه معرفی کرده‌ایم همگی روی مرورگر اینترنت و بدون نصب قابل اجرا هستند. هر یک نیز امکانات خاصی را ارائه می‌کند.

1- لوپی (Loopy):

این نرم‌افزار که سریع و رایگان است و استفاده آسانی دارد، یک ابزار تفکر سیستمی‌ست که برای طراحی اولیه مدل‌های سیستمی به کار می‌رود. موقع شروع مدل‌سازی می‌تواند به شما کمک کند و ویژگی‌های کلیدی یک مدل دینامیکی را در اختیارتان گذارد: رسم دایره، فلش و تعیین نحوه اثرگذاری عوامل روی یکدیگر. وقتی برای شبیه‌سازی مدل آماده شدید، کلیک Play را فشرده و تعیین می‌کنید که کمیت یکی از دایره‌ها برای شروع چرخه کم یا زیاد شود.

این ابزار تفکر سیستمی قابلیت اجرای محاسبات پیچیده و ارائه پیش‌بینی‌های دقیق را ندارد. به همین خاطر نمی‌توان از آن برای شبیه‌سازی‌های حرفه‌ای مهندسی و مدیریتی استفاده کرد. اما راهکاری مناسب برای شروع مکالمه درباره یک سیستم پیچیده می‌باشد. و وقتی که مدل خود را ایجاد کردید می‌توانید لینک آن را به اشتراک گذاشته یا مدل را در یک صفحه وب دیگر جاسازی کنید.

2- سیسدی (Sysdea):

این ابزار تفکر سیستمی محیطی کاملا سازگار با وب دارد و می‌توانید با آن نمودار انباره و جریان از سیستم خود ترسیم کنید. همانطور که قبلا هم گفته شد، انباره متغیری است که مقادیر را در خود ذخیره می‌کند. جریان هم به متغیری گفته می‌شود که باعث کم یا زیاد شدن انباره در طول زمان می‌شود. مثلا اگر مقداری محدود از اینترنت موبایلی داشته باشید (دیتا)، ماه را با مقادیری حجم دیتا شروع می‌کنید (همان انباره)، که با نرخی متغیر در طول ماه کم می‌شود (جریان). وقتی محتوای متنی استفاده می‌کنید جریان کندتر است و وقتی فیلم می‌بینید جریان کم شدن حجم باقی‌مانده بیشتر می‌شود.

این نرم‌افزار از حلقه‌های بازخورد، توابع و سایر متغیرها نیز پشتیبانی می‌کند. دو ابزاری که تاکنون گفتیم در کنار هم امکان ساخت مدلی حرفه‌ای و بصری را به همراه محاسبات فراهم می‌کنند.

این نرم‌افزار برای اساتید و دانشجویان رایگان است. اما نسخه سازمانی آن 150 دلار سالیانه برای هر کاربر و نسخه شخصی 15 دلار ماهیانه هزینه دارد.

3- بینش‌ساز (Insight Maker):

اگر به دنبال یک ابزار تفکر سیستمی رایگان و متن‌باز هستید این نرم‌افزار تحت وب انتخاب مناسبی است. به کمک آن هم مدل‌سازی دینامیک سیستم ممکن است، هم مدل‌های عامل-محور (Agent Base). به این معنی که به کمک سیسدی (Sysdea) می‌توانید نمودار انباره و جریان را با محاسبات مربوط به آن ترسیم کنید، اما با این ابزار عامل‌ها (Agents) هم قابل مدل‌سازی هستند (به معنی جمعیتی از اشخاص که بر اساس احتمالات مختلف رفتارهایی دارند). بدین ترتیب مدلسازی نتایج یک سیستم انباشته (Aggregate) (مثل کیفیت سلامت و هزینه‌های آن بین دو ملت) و یا شبیه‌سازی یک جمعیت (مثل سلامت جمعیتی از افراد در یک شرکت).

این ابزار تفکر سیستمی مستندات کاربردی و منابع آموزشی بسیاری هم در اختیار می‌گذارد. کار به اینجا ختم نمی‌شود. با استفاده از بینش‌ساز، می‌توانید روایتی هم حول مدل خود بسازید. که داستان‌سرایی به آن می‌گوییم (البته تعجبی ندارد که این روزها یک ابزار مدل‌سازی هم داستان‌سرایی دارد). جاساز کردن مدل در هرجای وب، مانند ابزار قبلی، از دیگر قابلیت‌های آن است.

از پنهان و ایستا، تا نمایان و پویا

دفعه بعدی که تلاش کردیم تا به فهمی مشترک از یک سیستم پیچیده برسیم، خوب است به ابزارهایمان نگاهی بیاندازیم. نمودارها و Spreadsheetها هر دو ممکن است کار را برای یک گروه از افراد در دیدن عوامل و روابط بین آن‌ها در سیستم دشوار کند. در عوض می‌توانید در تعامل با تیم خود ساخت مدلی با ابزارهای بالا را امتحان کنید. فرآیند شناسایی عوامل و روابط بینشان و همچنین کمی کردن جریان‌ها می‌تواند به گروه کمک کند که به صورت جمعی سیستم را به روش جدیدی بشناسند.

 

سایر مطالب تفکر سیستمی:

  1. در سیستم پیچیده دینامیک بال پروانه طوفان به پا می‌کند
  2. هر سیستم یک مجموعه است و نه بالعکس
  3. هدف، روح نا پیدای سیستم
  4. مراقب کوه یخ سیستم‌ها باشیم
  5. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت اول)
  6. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت دوم)
  7. مثال‌هایی از مقاومت در برابر سیاست
  8. مقاومت علی سیاست: اشکال در سیستم یا سیاست؟
  9. بازخور (فیدبک): دستان پشت پرده سیستم‌ها
  10. وبسایت‌هایی برای مطالعه تفکر سیستمی
  11. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت اول)
  12. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت دوم)
  13. تفکر در زمینه‌ی تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟
  14. 7 مهارت اساسی اندیشیدن (ابزارهای تفکر سیستمی)
  15. تفکر سیستمی: چه چیزی؟ چرا؟ چه زمانی؟ کجا؟ وچطور؟
  16. تفکر سیستمی: نیاز رهبران برای رشد پایدار کسب و کار
  17. معرفی چند کتاب تفکر سیستمی
  18. مربی‌گری و تسهیل تفکر سیستمی در سازمان
  19. 6 گام سیستمی اندیشیدن در عمل
  20. چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟
  21. تفکر دینامیک (پویا) چیست؟
  22. ماتریس استقرار چشم انداز: چارچوبی برای تغییرات بزرگ
  23. از تفکر رویداد محور تا تفکر سیستمی
  24. کلیپ تفکر سیستمی
  25. مدل ذهنی چیست؟
  26. مدل های ذهنی و مدل‌سازی دینامیک سیستم ها
  27. معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب
  28. مسئولیت پذیری سازمانی : چطور جلوی یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های سازمانمان را بگیریم؟
  29. سطوح مسئولیت پذیری سازمانی : درمانی برای پدیده‌ای خطرناک در سازمان
  30. تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی
  31. استفاده از نمودارهای حلقه علیت برای شفاف کردن مدل ذهنی
  32. شناسایی تاخیر ؛ چطور در سازمان در فرصت کمتر کار بیشتری انجام دهیم
  33. چرا معضل ترافیک کلانشهرها ساخت اتوبان و بزرگراه نیست؟
  34. معرفی تفکر سیستمی به سازمان ؛ چطور دیگران را با خود همراه کنیم؟
  35. عشق در تفکر سیستمی [ویدئو]: مثالی عملی در زندگی روزانه
  36. تفکر سیستمی و سازمان ناب : چطور تویوتا نوسانات بازار را در خود حل کرد
  37. تفکر سیستمی و چاقی : چرا گرسنگی راه لاغر شدن نیست؟
  38. نقطه اهرمی چیست؟ 12 نوع آن از دید تفکر سیستمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *