چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟

پیش از این درباره اهمیت تمایز قائل شدن میان رویداد، الگو و ساختار سیستمی آموختیم. با این حال ممکن است به کار بردن این تفاوت دشوار باشد. احتمالا موقع تحلیل یک موضوع با این رویکرد، مرز بین الگو و ساختار مبهم باشد. یا این که یافتن ساختار سخت باشد.

 

شما تنها نیستید چرا که بسیاری از افراد با چنین مشکلاتی روبرو هستند. اما راهنماهایی هستند که به شما در دیدن ساختار کمک می‌کنند و دیدن ساختار نیز اهرمی برای حل مشکلات طولانی مدت کسب و کار برایتان فراهم می‌کند.

 

ساختار سیستمی چیست؟

تصور کنید که در راه خانه از محل کار در یک ترافیک سنگین گیر افتاده‌اید. می‌دانید که می‌توان یک سیاست اهرمی اتخاذ کرد و راه‌کارهای ماندگار بالقوه را با تعیین ساختارها یافت. پس از خود می‌پرسید: “خب چه چیزی باعث ایجاد این ترافیک شده است؟” اولین پاسختان احتمالا بر روی نیروهای مسئول در ایجاد ترافیک سنگین تمرکز دارد. مثل “سطوح در حال تخریب جاده” و “تصادفات متعدد حاصل از آن”.

 

خب این الگوها و روندها قابل رسم در نمودارهای رفتار بر حسب زمان نیز هستند؟ در این لحظه ممکن است اخمی کنید و بگویید “ساختار دقیقا چیست؟ چه تمایزهایی را ایجاد کرده‌ایم؟”

 

طبیعی‌ست، دیدن ساختار سیستمی دشوار است.

 

ساختار شبکه روابطی است که رفتار را ایجاد می‌کند. عصاره ساختار در خود اجزا نیست بلکه در ارتباطات آنها نهفته است. دیدن ساختار به ذاته دشوار است. بر خلاف رویدادها و الگوها که معمولا مشهودترند. به همین خاطر معمولا ساختارها را پنهان فرض می‌کنیم. مثلا می‌توانیم تصادف‌های ایجاد کننده ترافیک را ببینیم، اما مشاهده ساختار پس آن سخت است.

 

همچنین باید بین ساختارهای داخلی (یا روابط علیت که مدل‌های ذهنی را در بر می‌گیرند) و ساختارهای خارجی (یا روابط علیت بر اساس ساختارهای سیستمی) مثل سیستم‌های اطلاعاتی و ارتباطی، تمایز قائل شویم. ساختارهای داخلی معمولا مهم‌ترین عناصر ساختاری در سیستم هستند و دلیلش شباهت آن‌ها به نرم‌افزاریست که سخت‌افزار ساختارهای سازمانی را کنترل می‌کند.

دیدن ساختار سیستمی

نمودار کوه یخ برای حرکت از سطوح رویدادها و الگوها به سمت سطح ساختاری، بسیار کاربردی است. اما به جای تصور کوه یخ به عنوان چیزهای مختلف که دنیا وجود دارند، از آن برای نشان دادن راه‌های متفاوت برای دیدن دنیا استفاده کنید. که به معنی تمرکز برای دیدن ساختارها، روابط علیت و ارتباطات است برای توصیف آنچه در حال رخ دادن می‌باشد.

 

اگر دنیا را به شکل رویدادها ببینیم، بهترین کاری که برای اثر بخش بودن می‌توانیم بکنیم این است که با پرسیدن این سوال به یک واقعه عکس العمل نشان دهیم: “چه اتفاقی افتاد؟” اگر بتوانیم ورای رویدادهای تکی، الگوها و روندها را ببینیم، قادر خواهیم بود پیش‌بینی و برنامه‌ریزی کرده و خود را هماهنگ کنیم. برای دیدن الگوها می‌پرسیم:

“چه چیزی مدتیست که رخ می‌دهد؟ تفاوت‌ها، تناقضات یا پیوستگی‌ها در طول زمان کجا رخ می‌دهند؟”

 

اما در صورتی که بتوانیم به سوی سطح سوم نگرش به دنیا برویم، توصیف ساختارها ممکن خواهد شد. با این پرسش که “چه چیزی این الگوها را توصیف می‌کند؟” می‌توانیم شروع کنیم به دیدن روابط علی و ساختن فرضیاتی درباره عوامل زیربنایی که رویدادها و الگوهای قابل مشاهده را خلق کرده‌اند.

 

از آن جایی که ساختار در ارتباط با روابط بین اجزاء سیستم است، مشاهده ساختارها نیازمند در برگرفتن ارتباطات علی است؛ و نه صرفا یک لیست از نیروها و عناصر سیستم. بنابر این برای ایجاد مشاهدات ساختاری، نیاز است که فرای لیست عوامل رویم (مثلا سیستم‌های پاداش) تا روابط علت و معلولی را تبیین کنیم (مثلا سستم پاداش باعث شده کارکنان روی اهداف کوتاه مدت تمرکز کنند).

 

و به خاطر اینکه ساختار همیشه به طور مستقیم قابل شناسایی نیست، معمولا باید فرضیاتی درباره نحوه عملکرد آن ساخته و سپس تئوری‌ها را بیازماییم. اگر در دیدن روابط ساختاری و تعریف فرضیات مشکل دارید، به سطح الکوها عقب‌گرد کرده و داده‌ها را ببینید.

در آن‌ها به دنبال تفاوت‌ها و تغییرات در طول زمان باشید. پاسخ به سوال “چه چیزی این الگوها را توصیف می‌کند؟” معمولا مشاهدات ساختاری را بوجود می‌آورد.

 

نگاه کردن به سطوح مختلف

بیایید به مشکل ترافیک بار دیگر برگردیم و ببینیم که چطور به این موقعیت می‌توان از سطوح مختلف نگاه کرد.

 

نکاه در سطح رویدادها: تصادفی در بزرگراه رخ داده است، ترافیک سنگین شده و وسایل نقلیه امداد در محل هستند. راننده‌ای که در چنین وضعیتی دچار شده باشد با خود می‌گوید:”وای باز برای شام دیر می‌رسم! هرگز نباید مجددا از این مسیر بیایم.”

 

نگاه در سطح الگوها و روندها: همیشه در این بزرگراه تصادف هست. همچنین الگوهای ترافیک روزانه و شبانه نیز وجود دارد، ساعات شلوغی و زمان‌های معطلی. رانندگان در ساعات شلوغی استرس بیشتری دارند و ذهنشان نسبت به ساعت دیگر از روز درگیرتر است. معمولا نگران رسیدن هر چه سریع‌تر به محلی هستند و می‌خواهند از ترافیک فرار کنند. به همین خاطر متوجه رفتار خود در رانندگی نیستند.

ساختار سیستمی تصادفات بزرگراه

نگاه در سطح ساختاری

مشاهده ساختار سیستمی باید شامل روابط علی هم بشود.

1- این بزرگراه قدیمی و باریک است و  خط دید خوبی ندارد. همین باعث بروز تصادفات بیشتر هنگام ترافیک سنگین می‌شود.

 

2- بیشتر رانندگانی که به سمت شمال و جنوب شهر می‌روند باید از این مسیر استفاده کنند که همین ترافیک را سنگین‌تر می‌کند.

 

3- به خاطر سربالایی و سرپایینی‌ها و خروجی‌های متعدد، رانندگان مدام مجبور به تغییر خط هستند.

 

4- رانندگان تصور می‌کنند که پلیس به خاطر تشدید نشدن ترافیک در اثر ورود خودروهایشان، روی سرعت محدودیت نمی‌گذارند. به همین خاطر سریع‌تر می‌رانند و این تصادف بیشتری را سبب می‌شود.

 

5- به خاطر تعجیل از جانب رانندگان و عدم توجه به رفتار رانندگی خود، کارهای خطرناکی انجام می‌دهند (مثل لایی کشیدن، عدم رعایت فاصله ایمنی و سرعت غیر مجاز).

 

برای پیگیری پیچیدگی موجود و دیدن این که چطور المان‌های ساختاری با یکدیگر برای ایجاد نتایج کلی کار می‌کنند، می‌توانید مشاهدات ساختاری خود را در نموداری جای داده و پیکان‌هایی جهت نشان دادن روابط علت و معلولی اضافه کنید (مثل نمودار بالا). این روش کمک خواهد کرد ارتباطات بیشتری را کشف کنید.

 

جهانی که با آن طرف هستیم بسیار شبیه نمودار کوه یخ هست. مقدار زیادی از آن زیر سطح قرار دارد. یکی از اهداف تفکر سیستمی نیز کمک به کشف همین است. هدف گذر در مختلف کوه یخ تحریک دیدن، اندیشیدن و بصیرت یافتن است. البته صرفا به دنبال دیدن و فهم بهتر نیستیم؛ بلکه می‌خواهیم اقدام و مداخله‌ای متفاوت برای نتایج بهتر داشته باشیم.

با این حال دیدن و فهمیدن گام‌های ضروری اولیه برای اقدامات اثربخش‌تر هستند.

 

سایر مطالب تفکر سیستمی:

  1. در سیستم پیچیده دینامیک بال پروانه طوفان به پا می‌کند
  2. هر سیستم یک مجموعه است و نه بالعکس
  3. هدف، روح نا پیدای سیستم
  4. مراقب کوه یخ سیستم‌ها باشیم
  5. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت اول)
  6. دشمن را ملاقات کردیم : خود ما! (قسمت دوم)
  7. مثال‌هایی از مقاومت در برابر سیاست
  8. مقاومت علی سیاست: اشکال در سیستم یا سیاست؟
  9. بازخور (فیدبک): دستان پشت پرده سیستم‌ها
  10. وبسایت‌هایی برای مطالعه تفکر سیستمی
  11. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت اول)
  12. تفکر سیستمی: یک جهان‌بینی عملیاتی (قسمت دوم)
  13. تفکر در زمینه‌ی تفکر سیستمی: چطور می توانیم راحت تر به آن تجهیز شویم؟
  14. 7 مهارت اساسی اندیشیدن (ابزارهای تفکر سیستمی)
  15. تفکر سیستمی: چه چیزی؟ چرا؟ چه زمانی؟ کجا؟ وچطور؟
  16. تفکر سیستمی: نیاز رهبران برای رشد پایدار کسب و کار
  17. معرفی چند کتاب تفکر سیستمی
  18. مربی‌گری و تسهیل تفکر سیستمی در سازمان
  19. 6 گام سیستمی اندیشیدن در عمل
  20. چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟
  21. تفکر دینامیک (پویا) چیست؟
  22. ماتریس استقرار چشم انداز: چارچوبی برای تغییرات بزرگ
  23. از تفکر رویداد محور تا تفکر سیستمی
  24. کلیپ تفکر سیستمی
  25. مدل ذهنی چیست؟
  26. مدل های ذهنی و مدل‌سازی دینامیک سیستم ها
  27. معرفی سه ابزار تفکر سیستمی تحت وب
  28. مسئولیت پذیری سازمانی : چطور جلوی یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های سازمانمان را بگیریم؟
  29. سطوح مسئولیت پذیری سازمانی : درمانی برای پدیده‌ای خطرناک در سازمان
  30. تئوری‌پردازی برای خلق حلقه های علت و معلولی
  31. استفاده از نمودارهای حلقه علیت برای شفاف کردن مدل ذهنی
  32. شناسایی تاخیر ؛ چطور در سازمان در فرصت کمتر کار بیشتری انجام دهیم
  33. چرا معضل ترافیک کلانشهرها ساخت اتوبان و بزرگراه نیست؟
  34. معرفی تفکر سیستمی به سازمان ؛ چطور دیگران را با خود همراه کنیم؟
  35. عشق در تفکر سیستمی [ویدئو]: مثالی عملی در زندگی روزانه
  36. تفکر سیستمی و سازمان ناب : چطور تویوتا نوسانات بازار را در خود حل کرد
  37. تفکر سیستمی و چاقی : چرا گرسنگی راه لاغر شدن نیست؟
  38. نقطه اهرمی چیست؟ 12 نوع آن از دید تفکر سیستمی

2 Comments on “چطور ساختار سیستمی را ببینیم؟”

  1. سلام
    در صورت امكان مطالبي مفيد
    در خصوص تفكر سيستمي را براي اينجانب إيميل بفرمائيد . بي نهايت سپاسگزارم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *